Page Views: 13896

યાદગાર નિર્દેશક બાસુ ભટ્ટાચાર્ય

હિન્દી ફિલ્મોને યાદગાર સંવેદનશીલ ફિલ્મો આપી હતી નિર્દેશક બાસુ ભટ્ટાચાર્યએ

સુરત-(નરેશ કાપડિયા દ્વારા)

હિન્દી ફિલ્મોને યાદગાર સંવેદનશીલ ફિલ્મો આપનાર નિર્દેશક બાસુ ભટ્ટાચાર્યને આ દુનિયા છોડી ગયાને બાવીસવર્ષ થયાં.બાસુદાનું નિધન ૨૦ જૂન, ૧૯૯૭ના રોજ થયું હતું.બાસુદા ભટ્ટાચાર્ય ભારતમાં સમાંતર સિનેમા શરૂ કરનારા મહાનુભાવ રૂપે ઓળખાય છે. તેમનું સૌથી નોંધપાત્ર કાર્ય એટલે ‘તીસરી કસમ’. જે ગીતકાર શૈલેન્દ્ર નિર્મિત અને હિન્દી સાહિત્યકાર ફણીશ્વરનાથ રેણું લિખિત નવલિકા ‘મારે ગયે ગુલફામ’ આધારિત રાજ કપૂર અને વહીદા રેહમાન અભિનીત એ ફિલ્મ હતી. ‘તીસરી કસમ’ને ૧૯૬૭નો શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો નેશનલ એવોર્ડ મળ્યો હતો. બાસુ ભટ્ટાચાર્યએ ૧૯૮૦માં ‘સ્પર્શ’નું નિર્માણ કર્યું હતું. તેનું નિર્દેશન સઈ પરાંજપેએ કર્યું હતું.શબાના આઝમી અને નસીરુદ્દીન શાહ અભિનીત ‘સ્પર્શ’ (૧૯૮૫) ફિલ્મને શ્રેષ્ઠ હિન્દી ફિલ્મનો નેશનલ એવોર્ડ અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો ફિલ્મફેર એવોર્ડ પણ મળ્યો હતો. બાસુદા નિર્દેશિતરાજેશ ખન્ના અને શર્મિલા ટાગોર અભિનીત ફિલ્મ ‘આવિષ્કાર’ને  ‘બોલીવૂડ ગાઈડ કલેશન’માં ફાઈવ સ્ટાર રેટિંગ મળ્યું છે. એ ફિલ્મના અભિનય બદલ રાજેશ ખન્નાને ૧૯૭૫ના શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ફિલ્મફેર એવોર્ડ પણ મળ્યો હતો.બાસુ ભટ્ટાચાર્ય ૧૯૮૧ના બર્મા મોસ્કો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટીવલની જ્યુરીના સભ્ય હતા.તેમની ‘અનુભવ’ (૧૯૭૧) પણ એક યાદગાર ફિલ્મ હતી, જેમાં ‘ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા મુંબઈ’ના તંત્રીની ભૂમિકામાં સંજીવ કુમાર હતા, તેમના પતિનીની ભૂમિકામાં તનુજા અને પત્નીના લગ્ન પૂર્વના મિત્રની ભૂમિકામાં દિનેશ ઠાકુર હતા. ‘અનુભવ’ માટે કનુ રોયના સંગીતમાં ગુલઝારે લખેલી કવિતાઓને ગીતા દત્તે ગાઈ હતી, જે યાદગાર બની હતી.

બાસુ ભટ્ટાચાર્યએ ૧૯૫૮માં તેમની કરિયર મહાન નિર્દેશક બિમલ રોયના સહાયક રૂપે શરૂ કરી હતી. યાદગાર ફિલ્મો ‘મધુમતી’ અને ‘સુજાતા’ના બાસુદા સહાયક નિર્દેશક પણ હતા. ત્યાર બાદ બાસુએ બિમલ રોયના દીકરી રિંકી ભટ્ટાચાર્ય સાથે લગ્ન કર્યા હતા.જોકે તે માટે બિમલ રોય રાજી નહોતા.બાસુ ભટ્ટાચાર્યની મોટા ભાગની ફિલ્મો પ્રેમીઓ અને પતિ-પત્નીના મનની ભીતરમાં ઝાંકવાના વિષય પર આધારિત હતી. એ કારણે બાસુદા અને તેમના ગુરુ બિમલદા વચ્ચે તિરાડ પડી ગઈ હતી. બાસુદા અને રિંકીજીને એક દીકરો આદિત્ય ભટ્ટાચાર્ય છે, જે પણ નિર્દેશક છે; તેમના દીકરી અન્વેષા આર્ય લેખિકા છે અને બીજા દીકરી ચીમ્મું છે. બાસુ ભટ્ટાચાર્ય અને પત્ની રિંકીને ઝાઝું બન્યું નથી. અનેક મુશ્કેલીઓ બાદ પત્ની રિંકી ૧૯૮૩માં જુદા પડ્યા અને છેક ૧૯૯૦માં તેમના છૂટાછેડા થયાં. કદાચ એની જ ફળશ્રુતિ હશે, કે રિંકી ભટ્ટાચાર્યએ ‘એન્થોલોજી ઓફ ડોમેસ્ટિક વાયોલન્સ’ પુસ્તકનું સંપાદન કર્યું, જેનું શીર્ષક છે, ‘બિહાઈન્ડ ક્લોસ્ડ ડોર્સ – ડોમેસ્ટિક વાયોલન્સ ઇન ઇન્ડિયા’ (બંધ બારણા પાછળ – ભારતમાં ઘરેલું હિંસા’). પછી રિંકી સફળ લેખિકા, કટાર લેખક અને દસ્તાવેજી ફિલ્મકાર બન્યા.

બાસુ ભટ્ટાચાર્યએ નિર્દેશિત કરેલી ફિલ્મોમાં ‘ઉસકી કહાની’ (૧૯૬૬), ‘તીસરી કસમ’ (૧૯૬૬), ‘અનુભવ’, ‘આવિષ્કાર’, ‘ડાકુ’, ‘તુમ્હારા કલ્લુ’, ‘સંગત’, ‘નોન યેટ અનનોન’(જાણીતા છતાં અજાણ્યા), ‘મધુ માલતી’, ‘અન્વેષણ’, ‘સોલાર એનર્જી’, ‘સાયન્સ ઇન્ડિયા’, ‘પંચવટી’, ‘એક સાંસ ઝીંદગી’, ‘આસ્થા: ઇન ધ પ્રિઝન ઓફ સ્પ્રિંગ’.

બાસુ ભટ્ટાચાર્યનું નિધન ૨૦ જૂન, ૧૯૯૭ના રોજ ૬૩ વર્ષની ઉમરે થયું હતું.